رییس مرکز رشد؛ با تاکید بر کاربردی سازی علوم: علوم انسانی ناکارآمد نمی تواند بومی و اسلامی شود

اشاره:
یکی از دغدغه های مهم مقام معظم رهبری توجه به تغییر رویکرد و ضرورت بومی سازی علوم انسانی کشوراست. براساس منویات رهبری دست یابی به علوم مفید وکاربردی سبب معرفی و ترویج فرهنگ و تمدن دینی خواهد شد و علوم انسانی از انزوا و انتزاع کنونی رهایی می یابد.مرکز رشد براساس این دغدغه مهم رهبری که متاسفانه کمتر مورد توجه قرار گرفته است، تلاش چشمگیر و مضاعفی برای کاربردی سازی علوم انسانی با تاکید بر دستاوردهای بومی آغاز کرده است که در گفتگوی اختصاصی، سید محمد رضایی، رییس مرکز رشد دانشگاه قم به برخی از زوایا و روند این نهضت علمی- پژوهشی اشاره شده است که باهم می خوانیم:

شاید یکی از سوالات اساسی که برخی از علاقه مندان به مباحث علوم انسانی مطرح کنند این باشد که کاربردی کردن علوم انسانی چه ارتباطی با مرکز رشد واحدهای فناوری اطلاعات دارد؟
کاربردی سازی علوم انسانی فرصت مغتنمی برای مراکز علمی و دینی است. ما در آموزه های دینی از علم لاینفع به خدا پناه می-بریم. کاربردی کردن علوم انسانی، نوعی سودمند کردن این علوم است که به آن کم توجهی شده است. مرکز رشد واحدهای فناوری اطلاعات، به عنوان متولی حمایت از صاحبان ایده های نو و فن آفرینی و فناوری در تمامی علوم می باشد. فناوری اطلاعات و ارتباطات و تخصص هایی چون مهندسی نرم افزار، سخت افزار و شبکه؛ به عنوان یکی از ابزارهای فناوری های نوین می باشد که سرعت و دقت از توانمندی های آن است.
فناوری اطلاعات تنها یک رشته تحصیلی نیست بلکه در تمامی علوم می   تواند به عنوان یک ابزار برای ایجاد ارزش افزوده مورد استفاده قرار گیرد و علوم انسانی نیز می تواند از این ابزار به خوبی بهره مند شود. علوم انسانی به عنوان یک دانش زیربنایی و انسان-ساز باید از مولفه های سرعت و دقت استفاده کند.به هرحال علوم انسانی یک علم است و نباید از عرصه تکنولوژی و روزآمدی کناره بگیرد.
آیا رویکرد ایده های پذیرفته شده در مرکز رشد به سمت کاربردی سازی علوم انسانی است؟
علوم انسانی در قم به عنوان ام القرای جهان اسلام نقش برجسته و انکارناپذیری در مراکز آموزش عالی و پژوهشی استان دارد.با وجود این در مدت 5 سالی که از راه اندازی مرکز رشد می گذرد، از میان 1500 ایده ارائه شده به مرکز تنها 130 ایده، یعنی کمتراز ده درصد ایده ها،درحوزه علوم انسانی بوده است.این درحالی است که بیشتر رشته های دانشگاهی،حوزه های علمی وپژوهشی درقم درزمینه علوم انسانی فعالیت می کنند. یعنی با آن که بیش از 90 درصدپژوهش های دانشگاهی و حوزوی استان قم در زمینه علوم انسانی است ولی علوم انسانی در فناوری های مرکز رشد، سهمی کمتر از 10 درصد دارد.
آیا با شرایط موجود می توان به َآینده کاربردی سازی علوم انسانی امیدوار بود؟
مقام معظم رهبری به بومی کردن علوم انسانی تاکید کرده است. عنایت ایشان به این امر مهم فرصت خوبی برای رفع کمبودها و کاستی ها در این زمینه است. به نظر من در خصوص کاربردی کردن علوم انسانی کوتاهی شده است. رشته های مختلف علوم انسانی علاوه بر آن که می توانند نیاز صنایع، خدمات و جامعه در زمینه های روانشناسی، جامعه شناسی، مدیریت، بازاریابی و مانند آن را تامین کنند، با تولید محتوا می توانند ارزش افزوده تولید کرده و باعث ارتقا و جهش در ادراک بشری شوند.
ظاهرا تجاری سازی علوم انسانی با رویکرد دینی امر پسندیده ای نیست، آیا این تفکر به برنامه ها و اهداف مرکز رشد لطمه وارد نمی کند؟
علوم انسانی در کشور پشتوانه عظیم فرهنگی و دینی دارد. این مزیت می تواند در اقتصاد کشورمان ارزش افزوده ایجاد کند. رشد اقتصادی نظام جمهوری اسلامی، به تقویت پایه های نظام کمک می کند. سال اخیر به عنوان سال تبدیل علم به عمل، تبدیل علم به ثروت و تبدیل ایده به پدیده نام گذاری شده است. وقتی صحبت از عمل می شود منظور سودمند شدن علم است و وقتی صحبت از ثروت می شود منظور ایجاد ارزش افزوده برای کشور است که می تواند با کسب درآمد برای پژوهش گران و فناوران همراه باشد. پس تجاری سازی و کسب درآمد یک امر مذموم نیست، بلکه برای ثبات کشور اسلامی یک ضرورت است و این تفکر باعث می-شود که تجاری سازی و کاربردی سازی نه تنها یک امر ناپسند تلقی نشود، بلکه کاملا با برنامه ها و اهداف مرکز رشد مطابقت داشته باشد.
گاهی ناچاریم برای تجاری سازی علوم انسانی از الگوهای غربی استفاده کنیم.آیا این مساله با دغدغه مقام معظم رهبری که بر بومی سازی علوم انسانی تاکید دارند، ناسازگاری ندارد؟
همان طور که اشاره کردید برای کاربردی کردن علوم انسانی می توان از ابزارهای فیلم و نمایش استفاده کرد ولی تهیه فیلم سینمایی یک ابزار سودمند است که همراه با محتوا و ارزش های دینی می تواند به رشد، تعالی و معنویت منجر شود. در واقع استفاده از ابزارهای مناسب برای ترویج فرهنگ، همان بومی سازی علوم انسانی است.
عدم توجه به کاربردی سازی علوم انسانی چه تبعاتی رادر پی دارد؟
باتوجه به اهمیت تولید دانش و کاربرد آن برای تامین نیازهای بشری در اجتماع،علوم انسانی نیزبایدخودراتجهیزنمایدوبه رشدوکمال دست یابد. به ویژه درجهانی که همه قدرتها باتمام توان خود را در مبارزه با ارزش های علوم انسانی و اسلامی تجهیز نموده اند اگر نتوانیم علم را به ثروت تبدیل کنیم و از راه فناوری به توسعه و پیشرفت دست یابیم، همواره تحت فشارهای اقتصادی و سیاسی مجبور به عقب نشینی از مواضع و ارزش های خودمان می شویم.

منظور جنابعالی از فناوری در علوم انسانی چیست؟
تعریف فناوری در تمامی علوم یک معنی دارد. فناوری عبارت است از تولیدکالا و یا ارائه خدمت که با دست و ذهن بشر به وجود می آید و گره گشای مشکلات انسان و جامعه است. امروزه بیشتر محصولات و خدمات حوزه های فنی مورد توجه قرار می گیرند، در حالی که مشکلات افراد و جامعه بیشتر در حوزه علوم انسانی و رفتاری است و اگر به روش مناسب بتوان این مشکلات را برطرف کرد به آن فناوری می گویند. فیلسوفی که به خلجانات ذهنی پاسخ می دهد، معلمی که به روش مناسب، به درک هر چه بهتر دانش آموز کمک می کند، فناور هستند. برای فناوری و کاربردی کردن علوم اسلامی می توانیم سیره ائمه اطهار سلام الله علیهم اجمعین را به نظریه و استاندارد در زمینه های مدیریت و اجتماع تبدیل کنیم.
برای نهادینه کردن و فرهنگ سازی کاربردی کردن علوم انسانی درجامعه و فرهیختگان،چه راهکارهایی وجود دارد؟
کاربردی کردن علوم انسانی درواقع یکی از بازوهای مهم و روش های موثر در بومی سازی علوم انسانی است. البته لازم است «رسانه»ها به عنوان ابزاری قدرتمند درخدمت بیینارزش های علوم انسانی واسلامی قرارگیرند.با رسانه دست یابی به نتایج مطلوب به مراتب آسان ترمی شود. وظیفه رسانه های مختلف دیداری و شنیداری این است که با تبیین جایگاه علوم انسانی و ذکرمصداقی و عینی مزایای بومی سازی و کاربردی کردن این علوم، جامعه دانشگاهی و حوزوی را نسبت به این موضوع مهم و اساسی حساس سازند.
توانمندسازی اعضای هیات علمی دانشگاه ها، یکی از روش های موثر در کاربردی کردن علوم انسانی است؛ بدین معنی که اگر یک استاد علوم انسانی دانشگاه جنبه های کاربردی و کسب و کار رشته تخصصی خود را در بازار کار بشناسد با روش های مناسب می-تواند دانشجویان را به فرصت های کاربردی و تجاری رشته تحصیلی اش راهنمایی کند. این توانمندسازی تاثیر فراوانی در نوآوری و تولید علم و دانش دارد. البته فرهنگ سازی کاربردی کردن علوم انسانی زمانی اتفاق می افتد که دولت برروی ابزارها و عناصر رشد و توسعه علوم انسانی سرمایه گذاری کند.
اصولا در عرصه فعالیت مرکز رشد در زمینه علوم انسانی از دو اصطلاح «کاربردی سازی» و «تجاری سازی» استفاده می شود؛ آیا میان این دو اصطلاح تفاوتی وجود دارد و با چه هدفی از این دو اصطلاح استفاده می کنید؟
تجاری سازی علوم،پیامد کاربردی سازی آن است. با کاربردی سازی، علم به ثروت تبدیل می شود. علم با کاربردی شدن وارد عرصه بازار و تجارت می شود.یکی از اقدامات انجام شده جهت کاربردی سازی علوم انسانی، برگزاری کارگاه استانداردسازی علوم انسانی و رفتاری بود که در بهمن ماه از سوی مرکز رشدبه اجرا درآمد. موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران درقالب ایزو 26000و 27000 اقدام به استانداردسازی خدمات کرده است. با این رویکرد علوم انسانی هم نوعی خدمات محسوب می-شود و شامل این قانون است. مضاف براینکه دین مبین اسلام با تفکیک احکام شرعی به واجب، حرام، مکروه،مباح و مستحب؛ ارزش و اعتبار هرعملی را مشخص کرده است.اسلام چون دین اعتدال است؛ دربسیاری از موارد موضع حداقلی می گیرد و هرعملی را حرام نباشد را می پذیرد؛ این موضوع به تعبیری همان استاندارد است که هنوز آموزه های دینی، قالب تعاریف استاندارد را پیدا نکرده است.
برنامه های مرکز رشددانشگاه قم به عنوان یک برنامه حمایتی از کاربردی سازی علوم انسانی چیست؟
خوشبختانه در مجلس شورای اسلامی، قانونی به نام قانون حمایت از شرکت های و موسسات دانش بنیان به تصویب رسیده و رئیس جمهورآن را به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ابلاغ کرده است که کمک شایانی به کاربردی کردن علوم، از جمله علوم انسانی خواهد کرد. شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) درجهت حمایت ازایده ها و نوآوری های دانش آموختگان و نوآوران در قالب شرکت های دانش بنیان حمایت ویژه خواهد کرد. اعتبار این قانون در سال های 1390 تا 1392مبلغ 30 هزار میلیارد ریال است که این رقم از سال چهارم تا 15 سال، یعنی سال 1404، در هر سال رقمی بیش از 1000 میلیارد تومان خواهد بود. بنابراین اگر ایده های علوم انسانی درقالب شرکت های منظم و هدف مند دانش بنیان فعالیت کند می تواند از حمایت مادی و معنوی شورای عالی عتف برخوردارگردد وکه این موضوع مسرت بخش، گامی موثر در جنبش کاربردی کردن علوم به حساب می آید. متاسفانه در حال حاضر حوزه «فناوری» در دانشگاه ها ک مرنگ و ناکارآمد است و بیشتر استادان در سطح تحصیلات تکمیلی رویکرد آموزشی و پژوهشی دارند که این مساله با کاربردی شدن علوم، تناقض دارد. به نظر می رسد ورود اساتید مجرب و فعال به شرکت-های دانش بنیان می تواند در رشد فناوری و کارآیی علوم موثر باشد.
در پایان این گفتگو اگر سخنی باقی مانده است، مطرح فرمایید؟
وظیفه خود می دانم از خدمتگزاران عرصه رسانه و مطبوعات استان به ویژه دست اندرکاران محترم نشریه وزین پژوهه که با تیزبینی و دلسوزی نیازها و دغدغه های اساسی جامعه دانشگاهی را مطرح و تبیین می کنند،تقدیرو تشکر کنم.ضمن اینکه باید از همکاری و تعامل خوب اعضای هیات علمی دانشگاه قم که با هوشیاری خود به اهداف و برنامه های مرکز رشد توجه دارند، سپاس گزار باشم.
همه مراکز علمی موظف هستند ادبیات فناوری را مطرح کنند و تعریفی جامعی در این خصوص ارائه دهند و به صورتویژهکاربردی سازی علوم انسانی نیز از دغدغه های متولیان قرار گیرد.